Yggdrasil

winter 2021

By Eten uit het bos

March 9^th, 2021

Permacultuurpioniers

De naam Yggdrasil wordt vaak in één adem genoemd als je in België en Nederland spreekt over permacultuur en natuurlijk tuinieren. En terecht. Vanaf de start in 1995 is de familie Anrijs op een natuurlijke manier bezig met voedselproductie. Vanuit hetzelfde gedachtegoed als zijn ouders blijft Frank Anrijs zich ook anno 2021 dagelijks verwonderen over wat de natuur allemaal presteert. Over voedselbossen heeft hij een uitgesproken mening, die hij heeft toegelicht tijdens een uitgebreide rondleiding doorheen deze unieke plek.

Elk seizoen een bron van inkomsten

Toen Frank in 2012 mee in het project van zijn ouders stapte, besliste hij om meer te gaan inzetten op educatie rond permacultuur en natuurlijk moestuinieren. Deels "omdat er toen niemand was die zich daar mee bezig hield", maar ook vanuit een doordachte strategie om zoveel mogelijk systemen te gaan ontwikkelen waarin je zelf altijd minder moet doen. Het is niet toevallig één van de permacultuurprincipes om systemen zelfonderhoudend te maken en zo te zorgen voor duurzaamheid en stabiliteit.

In een atypisch jaar zoals 2020 heeft dat model alleszins zijn kracht bewezen dankzij de gespreide inkomsten uit boeken, een biologische hoevewinkel, webinars, en de verkoop van planten en zaadgoed. Zo was er tijdens elk seizoen een bron van inkomsten. Men hoort wel vaker kritische stemmen opgaan dat er geen permacultuurproject bestaat dat enkel van zijn natuurlijke opbrengst overleeft, maar Frank voegt daar graag aan toe dat er "ook maar heel weinig traditionele boeren zijn die niet gebruik maken van subsidies." Hetgeen bij Yggdrasil niet gebeurt.

Vruchten- of notenbosrand

Wat Frank vooral typeert, is een sterke drang naar praktijkgerichtheid. Zo is hij vertrouwd met een heleboel theoretische en/of buitenlandse modellen rond voedselbossen, maar blijft hij toch nog steeds op zijn honger zitten qua projecten in de Lage Landen.

Reden daarvoor is volgens hem niet ver te zoeken. Hij ziet hoe de meeste mensen verhangen blijven aan de typische 7 lagen-structuur van een voedselbos. Terwijl het in tropische klimaten vaak cruciaal is om voldoende schaduw te creëren, moet er volgens hem bij ons juist gezocht worden naar het tegenovergestelde. Hij stelt vast dat er een heleboel mensen het concept van een voedselbos op een idealistische, soms zelfs naïeve manier interpreteren, die gewoon niet afgestemd is op ons klimaat. Zulke projecten zijn niet levensvatbaar en zijn eerder het resultaat van een hedendaagse hype, dan van een doordachte keuze.

Waar hij dan wel in gelooft? Het idee van een voedselbosrand, waarbij er voldoende licht binnen komt in het systeem en er gewerkt wordt met noten en (klein) fruit. Zoals je vandaag al CSA's ziet aan de rand van de stad, kan er ook ruimte zijn voor voedselbosranden om op een andere, lokalere manier aan voedselproductie te doen.

De 'gegoede middenklasse' blijft daarbij een belangrijke doelgroep. Veel mensen hebben vandaag tijd en geld én zijn op zoek zijn naar een ecologische alternatief. "Permacultuur is de geitenwollensokken-fase stilaan ontgroeid en zou zich nu naar een bredere groep binnen de maatschappij kunnen richten", aldus Frank. Dé sleutel tot succes ligt hem vooral in dat doelpubliek warm te maken voor meer natuurlijke vormen van voedselproductie die niet te ver van hun bed staan. Daarbij kunnen voedselbossen zeker een belangrijke rol spelen.

Geen pawpaws in Tienen

Yggdrasil is vanaf de start opgezet volgens een permacultuur zonering en vormt een gigantische ‘eetbare’ tuin van 2,5 hectare met een grote diversiteit.

In zone 1 vinden we het woonhuis, een eigen moestuin, kruidenspiraal en aangrenzende gebouwen met daarin de hoevewinkel en leslokalen. In zone 2 bevindt zich een meer productiegerichte moestuin met een tunnelserre en een gangpad met veel bessenstruiken. Er werd gekozen voor wat minder klassieke groenten en kruiden zoals brave hendrik, maagdenzurkel, Chinese bieslook, ...

Zone 3 ligt helemaal verspreid over het terrein en bevat allerlei teeltbedden volgens een flexibel systeem van verschillende 'eilandjes', (lees hierover zeker het boek 'Permacultuur principes in de natuurlijke moestuin'), enkele boomgaarden en een zelfpluktuin waar bessen en klein fruit kunnen geplukt worden.

In zone 4 vinden we een grote "voedselbosrand" met halfstam- en hooggstamfruitbomen, bessenstruiken (kaki, vruchtmeidoorns), lindes, meerjarige en spontaan uitgezaaide kruiden en bladgroenten. Frank heeft een intrinsieke voorkeur voor allerlei inheemse soorten, maar ziet ook wel in dat - gezien de klimaatverandering - exoten in de toekomst misschien wel meer regel dan uitzondering zullen worden. Maar voorlopig dus nog geen pawpaws in Tienen.

Verschillende natuurlijk ontstane combinaties van kruiden zoals Oost-Indische kers, knoflook, mierikswortel,… geven de bomen extra bescherming tegen ziektes. Typische bloempotjes met hooi in de fruitbomen zijn een ideale verblijfplaats voor oorwormen gedurende de lente en de zomer. Rond alle bomen en struiken wordt gewerkt met een voortdurende grondbedekking (stro, hooi, houtsnippers,...) om het bodemleven helemaal op peil te houden. Verder vinden we hier nog een zintuigentuin, composttoilet, en verschillende insectenhuisjes.

Rondom werd een houtkant aangeplant van drie rijen diep (4 meter). Hondsroos, rode kornoelje, sleedoorn, hazelaar, sporkehout, haagbeuk, boskers en nog vele andere, vaak bessendragende, inheemse struiken vinden er een plaatsje. Op die manier is er niet alleen een goed windscherm, maar bovendien ontstaat er een biotoop voor verschillende vogels en kleine zoogdieren.

Tenslotte bestaat zone 5 uit een spontaan gegroeid, jong (berken)bos dat de biotoop vormt voor een heleboel vogels.

Die laatste zone herbergt voor een stuk de essentie van permacultuur bij Yggdrasil. Observeren en genieten. Opbrengst is nooit een doel op zich. Dit is vooral een plek waar je dingen mag/moet uitproberen om je stressniveau naar beneden te halen.