Leuker 1818

zomer 2023

By Eten uit het bos

October 2^nd, 2023

Toen Henricus Venner zich in 1818 vestigde op de Limburgse Leukerweg, had hij niet kunnen vermoeden dat er zo'n 200 jaar later een voedselbos zou staan. Laat staan een Wikkelhouse. Met een stamboom waar "iedereen timmerman of boer was", geniet Mark Venner oprecht van het feit dat hij die bloedlijn - gesteund door zijn familie - anno 2023 in ere kan houden. Op zijn eigen(wijze) manier weliswaar. Want agroforestry en voedselbossen krijgen maar al te vaak een 'geitenwollesokkenstempel'. Niet zo op Leuker 1818, want daar gaan economie en ecologie hand in hand. Tijdens een snikhete zomerdag in augustus nam hij uitgebreid de tijd voor een rondleiding door zijn project in het plattelandsdorpje Baexem.

Van gemengd bedrijf naar gemengd bedrijf

Al sinds 1818, ten tijde van de eerste generatie van de familie Venner, was de boerderij een gemengd bedrijf met varkens, kippen en koeien. Alles veranderde in 1973, toen de grootvader van Mark in een tijd van specialisatie en modernisering ervoor koos zich te concentreren op melkveehouderij inclusief kippen en koeien. De vader van Mark trok die lijn door en richtte zich uitsluitend op het houden van koeien tot en met december 2022.

Ondertussen was er bij Mark het besef gekomen hoe bevoorrecht hij was met toegang tot landbouwgrond en de mogelijkheid om daar iets goeds mee te doen. Zijn inspiratie vond hij in documentaires en boeken over duurzaam en zelfvoorzienend leven en zijn studies in bos- en natuurbeheer voedden die passie verder.

Het keerpunt kwam in 2017 tijdens een lezing waar hij Wouter Van Eck hoorde spreken. Het was een openbaring waarbij Van Eck zijn ervaringen met agroforestry en het creëren van voedselbossen deelde. Het idee van een meer geïntegreerde en duurzame landbouwpraktijk greep Mark meteen. Met de steun van zijn familie besloot hij de koers van het familiebedrijf te veranderen.

Ecosystemen begrijpen

De boerderij bestaat in totaal uit 30 hectare met de ambitie om uiteindelijk naar 50 hectare te evolueren. Mark besloot te experimenteren met verschillende vormen van agroforestry, van rijenteelt tot boomgaarden en voedselbos. Binnen het agroforestry-systeem staan velden hennep, bedoeld als ecologisch bouwmateriaal, naast bloemenweides waar agrarisch natuurbeheer wordt uitgevoerd. Als productiebomen vind je er combinaties terug van perziken en walnoten, waarbij de walnoten uiteindelijk als enige zullen overleven. Er staat een mobiele kippenkar met 220 kippen, met als plan om op termijn dubbeldoelrassen te gebruiken in plaats van de huidige bruine legkippen. "Maar daarvoor moeten de inkomstenstromen eerst evolueren," voegt Mark eraan toe.

Eén van de meest opvallende veranderingen die Mark sinds de omschakeling heeft waargenomen is de geweldige toename van biodiversiteit. De boerderij grenst aan het Beekdal, waar een meanderende rivier (Tungelroyse beek) op natuurlijke wijze stroomt en een natuurlijke begrenzing vormt met het voedselbos. De aanwezigheid van pionierbomen zoals berken, wilgen en populieren heeft geleid tot een heropleving van vogels zoals sperwers, steenuilen, kerkuilen en torenvalken. "Daar zag ik hoe snel de natuur kan terugkeren," zegt hij. Zijn diepgaande kennis van habitats, verworven tijdens zijn studies bos- en natuurbeheer, helpt hem nu om de prille ecosystemen op de boerderij beter te begrijpen en te beheren.

Vrij spel voor de natuur

De boerderij is vrij gestructureerd ingedeeld, met 6 hectare voedselbos, 6 hectare rijenteelt, 6 hectare grasland, 1 hectare boomgaard, 1 hectare bosje en een poel. De aanplant van het voedselbos verliep gefaseerd, afhankelijk van donaties die geleidelijk binnenkwamen. "Het hele proces verliep in feite organisch zonder een overkoepelende strategie", gaat Mark verder. Ook zijn afzetmarkten zullen organisch evolueren. Voorlopig levert hij eitjes aan restaurants en kleine bedrijven, waardoor hij reeds aan klantenbinding doet. Een volgende plan is om een tuinderij van 1 hectare te starten, waarbij hij klanten wilt interesseren voor jam, sappen en verse producten uit het voedselbos.

Het voedselbos zelf is verdeeld in vijf vakken van ongeveer 1 hectare omgeven door sterk groeiende elzensingels en windsingels van hondsroos, zoete kers, vuilboom en kardinaalsmuts. Op zich is Mark best tevreden over het ontwerp en de plantenkeuze. Toch had hij graag nog meer pioniersbomen aangeplant om de biodiversiteit verder te vergroten en bezoekers vanaf de start meer een "bosgevoel" te bezorgen. De natuur krijgt op Leuker 1818 vrij spel. Zo laat hij bewust alle jonge aanplant tussen hoog gras staan, wat niet alleen minder werk betekent maar ook de natuurlijke groei bevordert. Verder wordt er geen bemesting, kunstmest of gewasbeschermingsmiddelen gebruikt.

Met de hulp van zijn broer, die zich bezighoudt met bestemmingsplannen en financiering, is dit landbouwavontuur een opmerkelijke reis van specialisatie naar diversificatie en duurzaamheid geworden. Mark heeft de erfenis van het verleden omarmd en is op weg naar een toekomst waarin de natuur en landbouw hand in hand gaan.