Eetbos Deinze

zomer 2022

By Eten uit het bos

November 30^th, 2022

Tussen een handvol knotwilgen en populieren graasden er ooit alleen dikbilkoeien op het terrein van 4,8 hectare, maar dankzij Hilde Eylenbosch en Piet Moerman groeien en bloeien er nu meer dan 400 verschillende plantensoorten in Eetbos Deinze. Ik had het voorrecht om in de hete zomer van 2022 een rondleiding en overnachting mee te pikken op dit prachtige stukje Oost-Vlaanderen.

Met hulp van de schapen

De voorbereidende werken startten destijds met een diepwoeler, waarna het terrein nog werd gefreesd om alles egaal te maken. "Een geweldige beslissing die nadien het “aanslaan” van de aanplant heeft verbeterd", aldus Piet. De bodem was immers jarenlang aangestampt door vee, waardoor je te maken had met een te hoge bodemverdichting. In het begin werd er nog met een tractor rondgereden, maar die is intussen weg en momenteel wordt alles beheerd met een zitmaaier en een benzinehaagschaar.

Extra hulp in het onderhoud krijgen ze van 4 Herdwickschapen afkomstig uit het Engelse Lake District. Dat zijn compacte en robuuste schapen met een dikke waterdichte vacht en stevige poten. Zij maken deel uit van een 'stootbegrazingsproject', te vergelijken met hoe bizons vroeger de prairie af en toe helemaal leeg graasden en planten daardoor dieper gingen wortelen tijdens die lange tussenperiodes. Het ideale schema moeten ze nog uitzoeken, maar momenteel begrazen hun 4 schapen 6 percelen van 0,8ha. Tekenend voor de manier waarop Piet en Hilde voortdurend bezig zijn met ecologische experimenten.

Qua ligging bevindt Eetbos Deinze zich tussen een kleine industriezone, woonwijk en maïsakkers, waardoor het belangrijk is om voldoende biodiversiteit naar de plek te brengen. "Onze plaagbestrijding hangt immers volledig af van de biologische evenwichtsystemen". Een principe dat ze zowel toepassen in het voedselbos, maar ook op vlak van tuinieren. In een tuin van 100m2 met meer dan 80 eetbare soorten laten ze zien hoe je op een intensieve manier kan tuinieren. Struiken zoals arionabes, stekelbes, framboos staan er naast kleinere boompjes zoals sierappel en mispel met daaronder plaats voor veel eetbare, meerjarige groeten (kleine pimpernel, winterkers, zeekool, eeuwig moes, zurkel)

Repetitieve gildes

Binnenkomen doe je langs een biodiverse wijngaard waar 2 schimmelresistante druivenrassen (Triomph d'Alsace en Regent) geflankeerd worden door een heleboel geurverwarrende kruiden zoals hissop, currykruid, rozemarijn en salie. In plaats van de standaard metalen constructie/betonnen palen werd er gekozen om de druivelaars langs snoeren aan te binden aan haagbeuk. Het blad van de haagbeuk zorgt bij afbraak voor een goede koolstof/stikstofverhouding in de ietwat zanderige grond in deze zone, het verteert makkelijk. De boom is makkelijk te snoeien op stam waarbij er wordt geknot om de 2 jaar.

Langs de taybessen - zij vormen een knooppunt van schimmelnetwerken - stap je verder in een uitgerekt bosrandsysteem van 100m met tamme kastanjes aan de noordoostkant en notelaars in gildeverband in het noordwesten. Zuidwaards ervan staan kleinere bomen: appelaars "Moest ik terug opnieuw kiezen, dan zou ik gaan voor meer continentale rassen die laat bloesems krijgen", zo is Piet geen voorstander van de primitieve, oude Vlaamse appelrassen. Late vorst in de lente is een terugkerend probleem. Appelbomen kalken helpt ook om het ontluiken van de bloesems met een week uit te stellen.

Wie op termijn veel noten (lees: eiwitten) van zijn land gaat oogsten kan te maken krijgen met een stikstoftekort. Daarom werken ze vaak met gildes waarbij stikstoffixeerders zoals zwarte els, erwtenstruik, olijfwilg naast bijvoorbeeld kastanje komen te staan. Of een walnoot met abrikoos op de zuidkant, duindoorn, groene asperges en 2 soorten vlier. Extra voordeel van die herhalende gildes is het feit dat alles ook mooi overzichtelijk en makkelijker te oogsten is.

Na de eerste aanplant stelden ze vast dat er meer hagen in hun systeem moesten komen. Daarom werden er multifunctionele hagen aangeplant van 2m breed met streekeigen planten die meer ecologische relaties aangaan (bv kardinaalsmuts), speciale rassen en cultivars (bv. geënte lijsterbes) en stikstofbinders. Dat bood direct meer nestgelegenheid voor dieren en vormt een bloesemboog met late en vroege bloeiers zoals klimop en spork. Volgens Hilde een makkelijk voorbeeld dat iedereen in zijn eigen tuin kan toepassen, hoe klein die ook is.

Ecologisch experimenteren met eilanden

"Als we een hectare aanplanten, is dat zeker anderhalve maand studiewerk". Dat kan gaan over kruisbestuivingstabellen van walnoten, curiosa zoals de perensoort Beurré d’Hardenpond (beter gekend als de eerste veredelde perensoort en een stukje Belgische geschiedenis uit de 18de eeuw) of de steeneik die met zijn lager tannine-gehalte beter geschikt is om meel van te maken. Piet en Hilde hebben enorm veel info gehaald uit de boeken van Martin Crawford, maar informeren zich voortdurend vanuit een wetenschappelijk onderbouwde visie.

In samenwerking met de Universiteit Gent en het ILVO voeren ze een 10-jaar durend experiment rond de vraag of je in een diverse boscontext een betere opbrengst gaat hebben dan in een gewone boomgaard? Daarvoor hebben ze 3 verschillende vakken opgesteld met fruitbomen waarvan ze de opbrengst monitoren.

Een laatste mooi voorbeeld van hun experimentele drang zijn de "3 banaanvormige eilanden die we hebben gecreëerd rond een moederboom" in de schapenweides met als doel om zoveel mogelijk randen te creëren en ze vol te zetten met niet alledaagse gewassen. Hier staan voor een groot deel planten die het normaal gezien hier niet zo goed doen zoals kaki, perziken met het oog op klimaatverandering, of planten waarvoor er (nog) geen commerciële markt is zoals Japanse kwee, cultivars van krentenboompjes, grootvruchtige kornoeljes, peerlijsterbes en cassisbessen, of gewoon ook planten die ze absoluut wilden hebben. Leuk om te zien hoe Piet en Hilde hier hun hoogsteigen versie hebben neergezet van hoe een experimentele boerderij er kan uitzien.