Far Field

lente 2021

By Eten uit het bos

May 15^th, 2021

Op een haast verborgen plekje langs het kanaal Gent/Brugge heeft een groep stadsbewoners in 2013 de kans gezien om een kleine oase uit te bouwen volgens de permacultuur-principes. Daar waar er ooit voorzichtig en met wisselend succes begonnen werd met de aanplant van enkele hoogstammen, wordt er nu resoluut gekozen voor een robuustere aanpak volgens het motto "liever te veel dan te weinig". Joost en Steffie geven een uitgebreide rondleiding doorheen Far Field, een combinatie van moestuin en voedselbos van 1,5ha.

Pintjes met Boer Dirk

Wanneer je rondkijkt op het perceel, merk je dat een heleboel mensen reeds jarenlang met heel veel liefde hun tijd en energie hebben gestoken in dit project. Far Field wordt niet zomaar 'onderhouden', maar heeft doorheen de jaren een belangrijke symbolische rol gekregen in de levens van Paul, Wout, Joost, Steffie, Jennifer, Bart, Lieze, Michiel, Sofie, Julie, Filip, Lieven, Tine, Jan en Dirk en hun superenthousiaste kinderen.

Het is geen productieplek, maar eerder een leerschool om planten te ontdekken, te vermeerderen en om iedereen die helpt met een stukje van de oogst terug naar huis te sturen. En dat geldt zowel voor de moestuin als voor het voedselbos. "We proberen het allemaal te doen, al is dat onze sterkte én onze zwakte", aldus Steffie. "Onze passie ligt in het systeemdenken vanuit het grotere geheel. Maar er schuilt ook wel gewoon een stadsjongen in mij die graag trots thuiskomt met een zelfgekweekte tomaat."

Geweldig ook om te zien op welke manier er goed wordt samengewerkt met de buurman. Boer Dirk is een klassieke veeteeltboer, maar voorziet Far Field bijvoorbeeld van hakselhout wanneer dat nodig is. Omgekeerd zorgt de groep voor wat extra mankracht wanneer er een handje moet geholpen worden. "We doen hem aan zijn grootouders denken als hij ons met de zeis ziet rondlopen. En op het einde van de dag drinken we samen een pintje, al zijn we het niet over alles eens", besluiten ze lachend. Een mooi voorbeeld van hoe een samenwerking tussen traditionele en toekomstboeren ook constructief kan verlopen.

Ecologisch experimenteren

Steffi en Joost omschrijven Far Field als een voortdurend experiment. Dat gaat gepaard met het onvermijdelijke vallen en opstaan. Zo ontdekten ze bij de eerste aanplant van de hoogstammen jaren geleden dat de combinatie wind-droogte-zandgrond niet bepaald bevorderlijk was voor walnoten. Of zo sneuvelde tijdens een droge zomer het grootste deel van hun bosplantsoen, omdat ze toen nog opteerden om geen water te geven.

Intussen zijn ze er bij Far Field min of meer uit welke beplanting het wél uitstekend doet en hoe ze die het beste combineren. Zo zijn ze helemaal overtuigd van een compacte en dichte aanplant. "Dat systeem gaan we op termijn weer moeten 'luchten' door er enkele planten uit te halen of te snoeien, maar liever te veel dan te weinig."

Wat betreft de waterhuishouding, hebben ze intussen een low-budget systeem in elkaar geknutseld dat wordt aangestuurd vanuit een zonnepaneel. Als kers op de taart willen ze zeker nog een grotere waterpartij integreren in het voedselbos, maar ze zijn er nog niet uit of dat nu een poel of een vijver ("liefst niet te veel plastic") moet worden. Met het zicht op nog drogere zomers, beseffen ze wel dat ze actie moeten ondernemen. Momenteel stroomt het water immers gewoon weg naar de omringende grachten.

Er staan ook best wat exotische soorten in het voedselbos, waaronder kaki's en pawpaws. Daar hopen ze de voorjaarskou eindelijk te kunnen trotseren door bijvoorbeeld kiwi's (Hayward, Atlas, Golden) beschut achter een takkenril op te kweken.

Nog een mooi voorbeeld van hun voorliefde voor experimenteren. Op basis van een 19e eeuwse kweekmethode zijn ze bezig met het enten van morilles - wilde voorjaarspaddenstoelen die vooral culinair geliefd zijn - waarbij er gebruik wordt gemaakt van de wisselende waterstanden. En ook op de wilgen in de haagkanten worden er fluweelpootjes geënt. "Het is een test om zo ook paddenstoelen te laten verwilderen in het systeem", verduidelijkt Joost.

Robuust systeem met kamers

Na een voorzichtige start met her en der wat beplanting, geloven ze dat er in hun geval nood is aan een systeem dat geborgenheid biedt. "De planten doen het het best wanneer ze tegen elkaar kunnen schurken", zo omschrijft Steffie het mooi.

Een mooi voorbeeld van de geborgenheid vinden we aan de noordkant die werd aangeplant in 2014. Daar wandel je door kleine paadjes langs een mix van bomen, bessen en kruiden. In de haagkant vinden we vogelkers, meidoorn, Corsicaanse els, sleedoorn, eglantier, witte els, hazelaar en kornoelje. De kastanje Dorée de Lyon heeft het hier helemaal naar zijn zin in het gezelschap van appels (James Grieve, Trezeke Meyers), pruimen (Reine Claude, Blue Belgique), peer (St.-Rémy) en kers (Vittoria)

Als je dan door de poort gaat richting het open terrein in het westen, kom je in een heel andere wereld terecht. Oorspronkelijk was het daar de bedoeling om een "connectie te behouden met het cultuurlandschap", maar de combinatie van wind, zomerwarmte en droge zandgrond verstoorde die plannen. De 'broers' van bovengenoemde kastanje hebben het hier bijvoorbeeld niet gehaald. Daarom zijn ze in 2015 begonnen met de aanplant van kleinere bomen en struiken. "We gaan geen grote kastanje meer zetten, maar we zetten er 25 kleintjes om een robuust systeem aan te planten".

Rondom het perceel werd er een inheemse border aangeplant van 6m diep. Zo hebben ze "kamers" gecreëerd van hazelaars, mispels, elzen waardoor de iets duurdere planten (bv. cultivars van kornoeljes) beschutting krijgen. Het biedt jammer genoeg nog onvoldoende bescherming tegen de konijnen en reeën, waardoor ze noodgedwongen moeten blijven werken met plastic bescherming.

In het zuiden bevindt zich een natte zone waar we planten zoals Japanse krentenboom, peerlijsterbes en elsbes terugvinden aan de voet van een grote eik. Idee is hier om dit gedeelte verder aan te planten met varens en andere schaduwminnende onderbeplanting. Iets verderop richting de moestuin bevindt zich opnieuw een dichte border met bessen die een echte bomenkweekplek is geworden. "Ook hier merkten we dat dee planten veel productiever en groeikrachtiger werden vanaf ze ondersteuning van elkaar te kregen. Nu steken we onze cultivars (bv. amelanchier Northline en Thiessen) hier tussen om beschut op te groeien."

De grootste uitdaging aan de oostkant zijn de bramen. "In het begin deden we er niets aan, maar we moeten het echt opvolgen met de zeis." Naast de vele nashiperen, vruchtmeidoorns, een bosje duindoorns met een heleboel worteluitlopers, springt ook de combinatie van een Corsicaanse els met een Venus druif in het oog. Druiventeelt "zoals de Romeinen het deden".

In de moestuin lopen ze het meeste achter de feiten aan. Al maken ze ook daar stap voor stap de overgang naar meerjarigen. De grond werd er destijds ontgonnen dankzij "plasticmulching waarvan we blij zijn dat het weg is" en er hebben zich nu nu zaadbanken gevormd waar je planten zoals meerjarige spinazie, klis, brave hendrik, rode melde, frambozen, appelbessen en honingbessen aantreft.

Wat de toekomst nog brengt in Nevele? Boer Dirk gaat binnen enkele jaren op pensioen en dan zou het wel heel leuk zijn mochten ze die grond ook in gebruik kunnen nemen voor een volgende fase van een zelfvoorzienend systeem. Aan goesting zal het in ieder geval niet ontbreken!