Eet Meerbosch

winter 2021

By Eten uit het bos

February 7^th, 2021

Donkere dagen

s'ochtends vroeg vertrekken naar het werk wanneer het nog donker is en s'avonds laat thuiskomen in dezelfde deprimerende duisternis. Een herkenbare situatie voor velen, ook voor Siem Ottenheim. Maar hoe beland je als kinesist bij een Canadese ijshockeyploeg uiteindelijk op een zelfoogsttuin in Nijmegen?

Ergens rond 2012 kreeg Siem steeds minder energie van zijn drukke werkschema als fysiotherapeut. Geïnspireerd door enkele boeken, documentaires en ook gesprekken in de behandelkamer met mensen vanop de Wageningen Universiteit besloot hij zijn overvolle agenda stap voor stap vaarwel te zeggen.

Hij startte een opleiding biodynamische landbouw in Warmonderhof en kreeg vervolgens de unieke kans om in 2016 Moestuin Neerbosch over te nemen. We ontmoeten we elkaar in zijn 'keet' op de zelfoogsttuin waar hij vandaag 220 oogstgenoten combineert met een jong voedselbos.

De gulden middenweg

Voor Siem is de essentie van permacultuur dat je alles combineert en integreert. Alles heeft een functie. Maar daar loopt hij wel tegen grenzen aan, zo geeft hij zelf aan. Klanten van een zelfoogsttuin verwachten immers een zekere structuur van een moestuin. Het verschil herkennen tussen jong 'onkruid' en jonge groenten is niet altijd even makkelijk. "Mensen hebben het liever opgeruimd dan chaos", concludeert hij. Daarom kiest hij er voor om als onkruidbeheersing toch te gaan wieden en te schoffelen in een door Charles Dowding geïnspireerde 'no dig' systeem. Het toepassen van permacultuur binnen een commerciële context blijft voor Siem een voortdurende, interessante zoektocht naar de gulden middenweg tussen natuur en cultuur.

Multinational en grootgrondbezitter

Laat het duidelijk zijn: een zelfoogsttuin leiden is hard werken. Lange werkdagen, een alsmaar grilliger klimaat dat resulteert in onvoorspelbare oogsten en een grote impact op je sociale leven. De kalmere periode tijdens de wintermaanden grijpt Siem echter met 2 handen aan om nieuwe projecten uit te denken. Zo startte hij in 2018 met de aanplant van een voedselbos van 1,7 hectare waarbij er ongeveer 3500 bomen en struiken werden geplant. Ter info: omwille van de droogte dat jaar was er een uitval van 18 à 20% van het jonge plantgoed, waarbij men normaal gezien mag uitgaan van 10%.

In 2019 heeft hij in Sint-Truiden het bestaande voedselbos Samenland overgenomen van Taco Blom en heeft hij het project van 4 hectare daar verder gezet onder de naam De Nieuwe Hof. Ook in Nijmegen zijn er uitbreidingsplannen in het verschiet om een seizoensgebonden productiesysteem op te starten. Of dat van hem stilaan een grootgrondbezitter maakt? "Absoluut", vult hij zelf lachend aan, "en trouwens ook een multinational".

Besloten bos

Toegegeven, tijdens een zonnige winterdag in januari krijg je slechts een bescheiden beeld van de werkelijke omvang van het jonge voedselbos. Alles werd in 1 keer aangeplant in het kader van Nijmegen Green Capital 2018. Die noodzakelijke gelijktijdige aanplant zou Siem achteraf bekeken wel anders aanpakken. Sommige gewassen die minder goed tegen droogte en volle zon kunnen - zoals bv. rode bessen - zouden beter tot hun recht komen in een tweede fase. Oorspronkelijk was het trouwens de intentie om alles meer gefaseerd aan te planten, maar de context in 2018 was een unieke kans die Siem niet kon laten liggen.

Stadsgenoot Wouter Van Eck stond in voor het ontwerp waarbij je zeker enkele gelijkenissen kan herkennen met Voedselbos Ketelbroek. Er vallen 4 grote onderdelen te onderscheiden in Eet Meerbosch:

De buitenste hagen van zwarte elsen schermen het systeem grotendeels af voor ZW-winden. Aan de westkant werd er een meer pragmatische fruitgaard voorzien met zwarte bessen, appels, (nashi)peren, perziken, rode bessen, ... waar makkelijker geoogst kan worden in stroken.
Je hebt een omvangrijk, romantisch plukparadijs met mispels, hazelaars, vijgen, amandelbomen,... dat centraal gelegen is en wordt omringd door stikstofbindende planten zoals olijfwilg en duindoorn.
Aan de drassige ZO-zijde werden de appelbessen rechtstreeks in het water uitgeplant en vind je vandaag een uitgebreid moerasbos met oa. pimpernoot, cranberry en gele reuzenbamboe.
Reikhalzen doet Siem het meest naar een statige notendreef met zwarte en Japanse walnoten, tamme kastanjes en hartnoten die het voedselbos op termijn zal verbinden met de zelfoogsttuin. Een gedeelte hiervan zal geflankeerd worden door meerjarige groenten (groene asperges).

Siem geeft wel aan dat effectieve bezoeken aan het voedselbos beperkt zullen blijven. Het zal een besloten bos blijven waar er enkel wordt geoogst door mensen die het systeem goed kennen. Daarnaast werkt hij samen met een lokale bierbrouwer voor de afname van zwarte bessen en Szechuan peper en zullen leden van de zelfoogsttuin in de toekomst ook kunnen rekenen op extra noten, bessen en handfruit.

Uitbreiden richting een aangrenzend weiland staat ook nog op de planning. Daar zal een voedselbos worden opgezet waarbij de planten volgens hun oogstperiode worden gerangschikt. Het idee zou dan zijn om mensen zelf hun fruit en noten te laten plukken. Uiteindelijk zal je dan een zelfoogsttuin aan de ene kant hebben, een zelfoogstvoedselbos aan de andere kant en een afgesloten voedselbos tussen de 2 systemen. Dat zou het ecologische masterplan van Siem helemaal compleet maken.