De Woudezel

lente 2021

By Eten uit het bos

March 27^th, 2021

Hoe bewijs je de maatschappelijke meerwaarde van een voedselbos? Het is een vraag die Diderik Clarebout van Voedselbos De Woudezel al jaren bezig houdt. In die mate zelfs dat hij besliste om volledig voor zijn project te gaan door een jaar loopbaanonderbreking te nemen.. Niet omdat hij zijn werk beu was binnen het maatwerkbedrijf waar hij aan de slag was. Wél vanuit de overtuiging dat de boerderij terug moet worden heruitgevonden. Lokaal, sociaal en realistisch zijn daar volgens deze West-Vlaming de belangrijkste ingrediënten voor.

Ecologische verzoener

Diderik combineert een diploma maatschappelijk werk met dat van moraalfilosoof, herborist en boswachter. Bij die eerste 2 staan mensen centraal en bij de laatste 2 vormen wilde planten het fundament. Maar ze hebben 1 gemeenschappelijke deler: het gemeenschapsdenken.

De Woudezel is ontstaan vanuit een gezonde dosis ecologisch anarchisme. Zo hielpen de milieu-activisten van het Lappersforstbos bij de eerste aanplant en werd er veel in een gemeenschap geleefd en gewerkt. Het vormde "de basis voor de geest van dit project", zo geeft Diderik zelf aan.

Maar stilaan groeide het besef - en trouwens ook zijn gezin - dat hij ook het systeem van binnenuit zou kunnen veranderen. Bij Wwoofers werd meer gepeild naar de juiste intenties en De Woudezel evolueerde naar een plek waar er verzoening tussen verschillende sferen werd gebracht. Zowel mensen die wilden leren koken met wilde planten als diegenen die een zelfvoorzienende toekomst wilden creëren.

Met de Woudezel wilt Diderik in de eerste een kleinschalig (al spreken we toch over 6 hectare) en realistisch project maken met betaalbare opleidingen, zelf opgekweekt plantgoed en een goed gevulde bessenautomaat gedurende de zomer waaruit hij een "leefbaar leven" kan halen. Daarvoor legt hij nu vooral de focus op de boerderij, waarbij hij wel op de beperkingen van het systeem stoot.

De boerderij heruitvinden

Hij staat geregistreerd als landbouwer, maar Diderik heeft een ingewikkelde relatie met overheidsinstanties. Al is hij wel tevreden over het feit dat er in 2021 voor de eerste keer een officiële teeltcode is voor permacultuur in de verzamelaanvraag voor landbouwers. Maar het liefst van al zou hij de boerderij willen heruitvinden.

"Aan de ene kant heb je het simplistische beeld van een boerderij zoals ze het aan kindjes uitleggen. Aan de andere kant heb je de machine van de agro-industrie die er vooral op gericht is om alle natuurlijke bronnen op te gebruiken."

De Belgische (lees: Europese) wetgeving is echter gemaakt op maat van de grote bedrijven, waardoor het voor De Woudezel niet altijd even evident is. Hij hoopt wel op een pro-actieve aanpak vanuit het beleid die hem faciliteert doorheen de verschillende stappen in zijn transitie.

In de seizoenen staan

Het volledige project omvat een oppervlakte van 6 hectare en is opgesplitst in verschillende onderdelen.

Het naburige natuurgebied De Blankaart heeft Diderik ertoe aangezet om voldoende open weides te creëren om zo een "savannelandschap" te maken. Die open stukken zijn belangrijk om de link te behouden en zo de dieren zoals zilverreigers te gast te houden.

In samenwerking met Regionale landschappen werd er gestart met de aanplant van 65 hoogstammen en hagen en boskanten van 6000 inheemse planten (zwarte els, eik, hondsroos, hazelaar, sleedoorn). Die laatste zou hij niet snel aanraden, want 'als hij zich amuseert, groeit sleedoorn meters per jaar'. Wel interessant om op te enten, maar toch best een invasieve plant die het nodige jaarlijkse onderhoud vraagt.

Er is sprake van dynamiek tussen de verschillende delen van het project. Zo bevinden verschillende stukken zich in een verschillende fase van de successie. De oorspronkelijke moestuin bleek op een gegeven moment te veel werk met zich mee te brengen. Vervolgens is die plek echter een pioniersbos van wilgen geworden, waarbij de natuur de tijd heeft gekregen om de grond terug vruchtbaar te maken. Momenteel wordt dezelfde locatie heringericht als moestuin.

Het voedselbos kende een moeizamere opstart. Het begon als natte weide met distels, maar na 5 jaar werd er beslist om Noord-Zuid georiënteerde laantjes uit te graven. Mooi om te zien hoe ook kamsalamanders in het voedselbos kwamen door de inrichting van nieuwe ecologische poelen. Op de verhoogde stukken werden kastanjes, hazelnoten, vlier, pawpaws, mispels aangeplant, maar de focus lag vooral op bessen. Cassis omdat ze houden van natte grond en stekel- en honingbessen die goed tegen de schaduw kunnen. De Noord-Zuid richting heeft als effect dat de achterste planten iets later geoogst kunnen worden zodat het seizoen gespreid werd.

Dat brengt Diderik bij de kern van permacultuur: dingen op het juiste moment doen. "Jezelf vertragen en in de seizoenen gaan staan en vooral oogsten wanneer de zon het hoogste staat en de energie het krachtigst is."

Verder op het terrein vinden we nog een agroforestry-zone met rode bessen en stekelbessen met daartussen kersen, moerbeien en allerlei pruimen. "De chaos mag er in zitten", maar in die zone is het ook handig om per soort te kunnen plukken, zodat er ook ruimte is om hier zelfpluk te organiseren.

Verder vinden we nog een boomgaard, een schapenweide, een nieuw opkomend voedselbos en een notenboomgaard. Het resultaat is een unieke toonzaal van wat er allemaal mogelijk is op vlak van natuurlijke voedselproductie. Met Diderik als begeesterende gids.